Poczucie skuteczności – czym jest i jak je budować? 


W ciągu życia człowiek nabywa szereg kompetencji umożliwiających mu funkcjonowanie w świecie. Istotną z nich jest poczucie skuteczności wyrażające się w przeświadczeniu, że jest się zdolnym do podejmowania (z powodzeniem) działań, umożliwiających wpływ na rzeczywistość oraz realizację zamierzonych celów. To przekonanie formułowane na temat własnych umiejętności, zdolności, potencjału, dzięki którym jesteśmy w stanie organizować własne zachowanie i kontrolować je, tak aby otrzymać określony, satysfakcjonujący efekt

Samoskuteczność

Może się ono ograniczać do zadań prostych, rozciągać na te o przeciętnym poziomie trudności lub obejmować najbardziej skomplikowane, stanowiące wyzwania; może mieć globalny charakter i odnosić się do całości życia lub do specyficznej sytuacji. Istotnym wymiarem poczucia skuteczności jest jego siła, od której zależy, czy w obliczu trudności jednostka wytrwa w działaniach, czy ich zaniecha.  

Co buduje wiarę w siebie i swoje kompetencje?

Osiąganie sukcesów i przezwyciężanie trudności buduje wiarę we własne kompetencje oraz wzmacnia wytrwałość w dążeniach. Poczucie skuteczności jest rezultatem uczenia się w początkowych fazach rozwoju, poprzez osobiste, bezpośrednie doświadczanie i mierzenie się z konsekwencjami podejmowanych działań, uzyskujemy wiedzę o sobie i świecie.  

Pomóż Dziecku, które nie wierzy w siebie.
Poznaj historie Dzieci z Akademii Przyszłości i ufunduj Indeks Sukcesów.

Ważne jest więc stwarzanie warunków do doświadczania i eksplorowania otoczenia już w dzieciństwie.

Doświadczanie i eksplorowanie otoczenia już w dzieciństwie

Starajmy się: 

  • nie wyręczać Dziecka, a angażować je w wykonywanie drobnych, codziennych czynności, wspierając w ten sposób jego samodzielność, 
  • doceniać Dziecko przede wszystkim za włożony wysiłek i dobre intencje (a nie tylko za efekty), nawet gdy nie wszystko się udaje
  • mieć wymagania i oczekiwania względem Dziecka i dostosować je do jego możliwości, zwiększaj ich złożoność i poziom trudności adekwatnie do wieku, 
  • pozwolić decydować/współdecydować Dziecku w sprawach, które go dotyczą, stwarzaj mu ku temu okazje, 
  • zapewniać przestrzeń do realizacji własnych pomysłów i celów, 
  • brać pod uwagę zdanie Dziecka, dając w ten sposób sygnał, że ma ono znaczenie, 
  • akceptować zainteresowania i upodobania Dziecka, jego emocje i poglądy, 
  • udzielać rad z rozwagą, gdy jest to niezbędne lub gdy Dziecko tego oczekuje, 
  • pokazywać Dziecku, że podejmując różne działania, ma ono wpływ na swoje życie i może je kontrolować. 

Bycie wzorem dla Dzieci

Samoskuteczność jest kształtowana również za pośrednictwem obserwowania działań i ich skutków u innych ludzi. Dorośli są dla Dzieci modelami, można by powiedzieć „żywymi dowodami” na zachodzenie określonych prawidłowości. Widząc osobę, która zdobywa coraz lepsze osiągnięcia w grze w tenisa, rozwijającą swoje umiejętności poprzez regularne treningi i udział w turniejach, będziemy bardziej skłonni pomyśleć „skoro jemu się udało, to mnie również na to stać”, „opłaca się wkładać wysiłek w to, co się robi”. Warto więc swoim postępowaniem i nastawieniem stawać się wzorcem dla młodych ludzi. 

Kiedy kształtuje się w Dziecku wiara w swoją skuteczność?

Wczesny wiek szkolny do najlepszy czas na stworzenie Dziecku dogodnych warunków do kształtowania w sobie przekonania o samoskuteczności. Z perspektywy jego rozwoju ma ono fundamentalny wpływ, zarówno na jego teraźniejszość, jak i przyszłość. Odzwierciedla się w dokonywanych przez niego wyborach, związanych np. z rodzajami podejmowanych aktywności, czy kierunkami rozwoju. Ta selektywność przyczynia się do kształtowania zainteresowań, umiejętności, wartości osobistych, sieci społecznych, a te determinują drogę edukacyjną, ścieżkę kariery, środowisko, w którym decyduje się funkcjonować. Im silniejsze przekonania o samoskuteczności, tym więcej wariantów, na które się decydujemy, czyli więcej kontaktów, pasji, czy opcji kariery zawodowej. 

Pomóż Dziecku, które nie wierzy w siebie.
Poznaj historie Dzieci z Akademii Przyszłości i ufunduj Indeks Sukcesów.

Literatura:

Bandura, A. (1977). Self-efficacy: Toward a unifying theory of behavioral change. Psychological Review, 84, s.191–215.

Bandura, A. (1994). Self-efficacy. W: V. S. Ramachaudran, Encyclopedia of human behavior (s.71-81). New York: Academic Press.

Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The Exercise of Control. New York: Worth Publishers.

Bandura, A. (2007). Teoria społecznego uczenia się. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe

Łodygowska, E. (2017). Rozwój poczucia skuteczności u dzieci i młodzieży: czynniki ryzyka i zasoby.

Tylus, K. (2021). Prokrastynacja a poczucie koherencji oraz własnej skuteczności polskich abiturientów przed i w trakcie pandemii SARS-CoV-2.

Klaudia Tylus

Psycholog prowadząca własną praktykę, współpracująca z placówkami oświatowymi, certyfikowana trenerka umiejętności społecznych, praktyk metody Kids’Skills – Dam radę! I I’m proud of You – Jestem z Ciebie dumny. Od lat związana ze Stowarzyszeniem Wiosna i programem społecznym Akademia Przyszłości.



To również Cię zainteresuje: