Jak oddech wpływa na funkcjonowanie Dziecka? Jest ważniejszy niż myślimy
Czy sposób oddychania może wpływać na sen, koncentrację, emocje i codzienne funkcjonowanie najmłodszych? Tak i to bardziej, niż wielu Rodziców i Opiekunów przypuszcza. W tym artykule psycholożka Weronika Zarzycka wyjaśnia, dlaczego warto zwracać uwagę na oddech Dziecka, jakie sygnały mogą świadczyć o trudnościach oraz kiedy warto skonsultować się ze specjalistą.
W skrócie
- Sposób oddychania ma znaczenie dla codziennego funkcjonowania Dziecka – może wiązać się m.in. z jakością snu, regeneracją, poziomem pobudzenia i koncentracją.
- Oddech zmienia się zależnie od sytuacji – inaczej wygląda podczas snu, wysiłku czy stresu. Nie ma jednego „idealnego” sposobu oddychania, który pasowałby do każdego Dziecka.
- Oddychanie przez usta w spoczynku i podczas snu warto obserwować. Może mieć związek m.in. z niedrożnością nosa, alergią czy zaburzeniami oddychania podczas snu.
- Chrapanie, częste oddychanie przez usta, niespokojny sen czy szybkie męczenie się to sygnały, którym warto się przyjrzeć – szczególnie gdy powtarzają się przez dłuższy czas.
- Nie każde Dziecko potrzebuje ćwiczeń oddechowych. Zanim zaczniemy je wprowadzać, warto ustalić, z czego wynika trudność.
- Spokojny oddech może pomagać w obniżaniu napięcia, ale nie zastępuje obecności dorosłego, rozmowy ani wsparcia w trudnych emocjach.
Spis treści
- W skrócie
- Oddech Dziecka mówi więcej niż myślisz
- Dlaczego oddech jest tak ważny dla Dziecka?
- Czy sposób oddychania wpływa na emocje Dziecka?
- Oddech a koncentracja i nauka
- Po czym poznać, że warto zwrócić uwagę na oddech Dziecka?
- Dlaczego oddychanie przez nos jest ważne?
- Czy oddychanie przez usta może wpływać na zdrowie Dziecka?
- Czy oddech wpływa na postawę ciała?
- Czy każde Dziecko powinno wykonywać ćwiczenia oddechowe?
- Co Rodzic może zrobić na co dzień?
- Kiedy warto zgłosić się do specjalisty?
- Warto zapamiętać:
- Najczęstsze pytania rodziców – FAQ
- Bibliografia
- Weronika Zarzycka – autorka
Oddech Dziecka mówi więcej niż myślisz
Oddychanie jest jedną z tych czynności, o których na co dzień właściwie nie myślimy. Dziecko oddycha podczas zabawy, nauki, snu, wysiłku czy przeżywania silnych emocji. Dopiero gdy zaczyna często chodzić z otwartą buzią, chrapie, szybko się męczy albo często wzdycha, rodzice zaczynają zwracać uwagę na jego oddech.
Tymczasem sposób oddychania jest związany nie tylko z pracą układu oddechowego. Może mieć znaczenie dla jakości snu, regeneracji, poziomu pobudzenia czy koncentracji. Jednocześnie sam zmienia się pod wpływem emocji, stresu, wysiłku i stanu zdrowia.
Nie oznacza to, że istnieje jeden „idealny” sposób oddychania, którego trzeba nauczyć każde Dziecko. Oddech naturalnie zmienia się w zależności od sytuacji. Inaczej Dziecko oddycha podczas snu, inaczej biegając, a jeszcze inaczej tuż przed sprawdzianem. Warto jednak wiedzieć, jakie sygnały obserwować i kiedy sposób oddychania Dziecka może wymagać większej uwagi.
Dlaczego oddech jest tak ważny dla Dziecka?
Podstawową rolą oddychania jest wymiana gazowa, czyli dostarczanie organizmowi tlenu i usuwanie dwutlenku węgla. Organizm stale dostosowuje wentylację do swoich aktualnych potrzeb.
Dlatego zdrowego oddychania nie należy rozumieć jako wykonywania przez cały dzień spokojnych, głębokich oddechów. Prawidłowy oddech powinien przede wszystkim odpowiadać temu, co aktualnie robi organizm. Przyspieszenie oddechu podczas biegania jest potrzebne. Podobnie jego chwilowa zmiana w sytuacji stresowej jest naturalną reakcją.
Znaczenie ma natomiast to, co dzieje się później. Po wysiłku czy stresie organizm powinien stopniowo wracać do równowagi, a oddech ponownie stawać się spokojniejszy.
Czy sposób oddychania wpływa na emocje Dziecka?
Oddech bardzo szybko reaguje na emocje. Kiedy Dziecko się boi, złości, niepokoi albo bardzo ekscytuje, może zacząć oddychać szybciej i płycej. Może częściej wzdychać, mieć poczucie, że trudno mu nabrać wystarczająco dużo powietrza albo zacząć mocniej angażować całe ciało w oddychanie. To nie znaczy, że Dziecko „nie umie prawidłowo oddychać”, po prostu jego organizm reaguje na to, co się z nim dzieje.
Ta zależność działa jednak w obie strony. Sposób oddychania może wpływać na poziom pobudzenia organizmu, dlatego spokojny oddech bywa jednym z narzędzi wykorzystywanych podczas relaksacji i nauki regulowania napięcia.
Ważne, aby nie sprowadzać pracy z emocjami do polecenia: „uspokój się i oddychaj”. Jeśli Dziecko przeżywa silny lęk, złość czy napięcie, nadal potrzebuje przede wszystkim obecności dorosłego, poczucia bezpieczeństwa i pomocy w zrozumieniu tego, co się z nim dzieje. Oddech może być wsparciem, ale nie zastępuje rozmowy ani pracy z przyczyną trudności.
Oddech a koncentracja i nauka
Problemy z koncentracją mogą mieć bardzo różne źródła. W kontekście oddychania szczególnie ważne jest jednak zwrócenie uwagi na sen. Zaburzenia oddychania podczas snu u Dzieci wiążą się z trudnościami dotyczącymi uwagi, pamięci, funkcji wykonawczych, zachowania oraz funkcjonowania szkolnego. Badania wskazują również na związek zaburzeń oddychania podczas snu z gorszymi wynikami w nauce. Dlatego kiedy mały człowiek jest w ciągu dnia rozdrażniony, bardzo pobudzony, zmęczony albo ma trudności z koncentracją, warto spojrzeć także na to, jak śpi.
Czy chrapie? Czy śpi z otwartą buzią? Czy jego sen jest spokojny? Czy rano wygląda na wypoczęte? Czy w ciągu dnia często oddycha przez usta?
Nie chodzi o to, aby na podstawie tych obserwacji samodzielnie szukać diagnozy, mogą one jednak wskazać, że warto przyjrzeć się funkcjonowaniu Dziecka szerzej.
Po czym poznać, że warto zwrócić uwagę na oddech Dziecka?
Rodzic nie musi potrafić profesjonalnie oceniać wzorca oddechowego. Wiele ważnych informacji można zauważyć podczas zwykłej obserwacji Dziecka.
Warto zwrócić uwagę, jeśli Dziecko:
- często oddycha przez usta również wtedy, kiedy odpoczywa,
- przez większość czasu ma otwartą buzię,
- regularnie chrapie,
- śpi z otwartymi ustami,
- bardzo często wzdycha,
- oddycha szybko lub bardzo płytko mimo braku wysiłku,
- często mówi, że nie może nabrać wystarczająco dużo powietrza,
- szybko się męczy,
- podczas spokojnego oddychania wyraźnie napina szyję, barki lub inne części ciała.
Najważniejszy jest kontekst. Dziecko po intensywnym biegu będzie oddychało szybko. Podczas infekcji może przez kilka dni oddychać przez usta, ponieważ ma zatkany nos. Silny stres również może chwilowo zmienić rytm oddechu. Większej uwagi wymagają przede wszystkim objawy, które powtarzają się lub utrzymują także w spoczynku i podczas snu.
Dlaczego oddychanie przez nos jest ważne?
Nos jest naturalną drogą oddychania w spoczynku. Powietrze przechodzące przez nos jest filtrowane, ogrzewane i nawilżane, zanim trafi do dalszych części układu oddechowego. Warto pamiętać, że drogi oddechowe małego człowieka nie są po prostu mniejszą wersją dróg oddechowych dorosłego. Zmieniają się wraz z rozwojem. W pierwszych latach życia jamy nosowe intensywnie rosną, a ze względu na ich mniejszy rozmiar nawet stosunkowo niewielkie ograniczenie drożności może utrudniać swobodny przepływ powietrza. Dlatego jeśli Dziecko regularnie oddycha przez usta, nie warto zaczynać od ciągłego przypominania mu: „zamknij buzię”. Najpierw trzeba odpowiedzieć na znacznie ważniejsze pytanie: czy Dziecko może swobodnie oddychać przez nos?
Przewlekłe oddychanie przez usta może być związane między innymi z ograniczoną drożnością nosa, nawracającymi infekcjami, alergią czy innymi problemami wymagającymi oceny medycznej. Z tego powodu przed rozpoczęciem jakiegokolwiek treningu oddychania nosem ważne jest ustalenie, dlaczego Dziecko wybiera oddychanie przez usta.
Czy oddychanie przez usta może wpływać na zdrowie Dziecka?
Jeśli oddychanie przez usta pojawia się sporadycznie, na przykład podczas infekcji lub intensywnego wysiłku, sytuacja wygląda inaczej niż wtedy, gdy Dziecko oddycha w ten sposób przez większą część dnia i podczas snu.
Przewlekłego oddychania przez usta nie warto bagatelizować. Może ono współwystępować z problemami dotyczącymi jakości snu. Jest również jednym z sygnałów, na które zwraca się uwagę przy zaburzeniach oddychania podczas snu u Dzieci.
Długotrwały sposób oddychania może mieć również znaczenie dla funkcjonowania struktur jamy ustnej i twarzoczaszki. Badania wskazują na zależności pomiędzy przewlekłym oddychaniem przez usta a częstszym występowaniem niektórych wad zgryzu i różnic w rozwoju twarzoczaszki. Nie oznacza to jednak, że u każdego Dziecka oddychanie przez usta doprowadzi do takich zmian.
Rozwój małego człowieka zależy od wielu czynników. Najważniejsze dla Rodzica jest więc nie szukanie konsekwencji, ale przyczyny. Jeżeli Dziecko regularnie oddycha przez usta, warto sprawdzić, dlaczego tak się dzieje.
Czy oddech wpływa na postawę ciała?
Oddychanie nie odbywa się w oderwaniu od reszty ciała. Podczas każdego oddechu pracuje przepona, porusza się klatka piersiowa, zmienia się napięcie mięśni, a sposób ustawienia ciała może ułatwiać albo utrudniać swobodny ruch oddechowy.
Dlatego u części Dzieci trudności związane z oddychaniem mogą współwystępować z określonym sposobem ustawienia ciała czy napięciem mięśniowym. Zależności pomiędzy oddechem, postawą, przeponą, stabilizacją tułowia i rozwojem ruchowym są jednak bardziej złożone. Wymagają też uwzględnienia wieku i etapu rozwoju Dziecka, dlatego szerzej przyjrzymy się im w kolejnej części.
Czy każde Dziecko powinno wykonywać ćwiczenia oddechowe?
Nie każde Dziecko potrzebuje treningu oddechowego.
Ćwiczenia powinny mieć konkretny cel i być dostosowane do wieku, możliwości oraz przyczyny trudności. Sam fakt, że oddech jest ważny dla zdrowia, nie oznacza, że trzeba go regularnie trenować u każdego Dziecka.
Warto zachować ostrożność szczególnie wobec popularnego polecenia: „weź kilka bardzo głębokich oddechów”. Większy oddech nie zawsze jest lepszym oddechem. Zbyt intensywne i szybkie oddychanie może prowadzić do nadmiernej wentylacji, dlatego ćwiczenia nie powinny polegać na wykonywaniu jak największych wdechów jeden po drugim.
Z Dziećmi znacznie naturalniej można wykorzystywać zabawę. Śpiewanie, gwizdanie, zabawy z piórkiem czy bańkami mydlanymi mogą oswajać Dziecko z oddechem i wydłużonym wydechem. Nie oznacza to jednak, że każda zabawa z dmuchaniem jest automatycznie terapią oddechową. Jeżeli Dziecko ma konkretny problem z oddychaniem, najpierw warto ustalić jego przyczynę, a dopiero później dobierać odpowiednie ćwiczenia.
Co Rodzic może zrobić na co dzień?
Najprostszym krokiem jest obserwacja. Nie trzeba prosić Dziecka, żeby specjalnie oddychało. Właśnie wtedy możemy zobaczyć najmniej, bo Dziecko zaczyna kontrolować czynność, która zwykle odbywa się automatycznie.
Lepiej od czasu do czasu przyjrzeć się Dziecku, kiedy ogląda bajkę, rysuje, czyta albo śpi. Czy jego buzia jest otwarta? Czy oddycha przez nos? Czy chrapie? Czy często wzdycha? Czy podczas spokojnego oddechu mocno unoszą się barki? Czy po niewielkim wysiłku bardzo długo nie może uspokoić oddechu?
Warto również zadbać o podstawy: odpowiednią ilość ruchu, sen, odpoczynek, aktywność fizyczną oraz leczenie przewlekłych problemów z drożnością nosa. W przypadku młodszych Dzieci ważna jest również higiena nosa i obserwowanie nawracających infekcji górnych dróg oddechowych. Nie ma natomiast potrzeby wielokrotnego przypominania zdrowemu Dziecku, jak ma oddychać. Oddech nie powinien stać się kolejną rzeczą, którą Najmłodsi mają wykonywać „idealnie”.
Kiedy warto zgłosić się do specjalisty?
Konsultacji wymaga przede wszystkim sytuacja, w której niepokojący sposób oddychania utrzymuje się lub regularnie powraca. Warto porozmawiać ze specjalistą, jeśli Dziecko stale oddycha przez usta, regularnie chrapie, ma przewlekle niedrożny nos, śpi niespokojnie, często skarży się na trudności z oddychaniem albo szybko się męczy bez wyraźnej przyczyny.
Dobrym pierwszym krokiem jest konsultacja z pediatrą. W zależności od obserwowanych trudności potrzebna może być również ocena laryngologiczna, logopedyczna, ortodontyczna czy fizjoterapeutyczna. Nie warto zaczynać od samodzielnego „naprawiania” oddechu. Ten sam objaw może mieć różne przyczyny, a skuteczna pomoc zaczyna się od ich rozpoznania.
Warto zapamiętać:
- Oddech naturalnie zmienia się wraz z aktywnością, snem, emocjami i stanem zdrowia.
- Najważniejsza jest nie kontrola każdego wdechu, ale zauważenie powtarzających się objawów.
- Regularne oddychanie przez usta, chrapanie i niespokojny sen warto skonsultować ze specjalistą.
- Przy oddychaniu przez usta najpierw trzeba znaleźć przyczynę, zamiast po prostu przypominać: „zamknij buzię”.
- Ćwiczenia oddechowe nie są potrzebne każdemu Dziecku i powinny być dopasowane do jego potrzeb.
- Oddech może być ważną wskazówką tego, jak funkcjonuje cały organizm.
Najczęstsze pytania rodziców – FAQ
Oddychanie umożliwia wymianę gazową niezbędną do funkcjonowania całego organizmu. Jego sposób zmienia się także pod wpływem aktywności, snu, stresu i emocji, dlatego warto patrzeć na niego jako na jeden z elementów ogólnego funkcjonowania Dziecka.
Oddychanie przez usta podczas infekcji czy dużego wysiłku jest czymś innym niż utrzymujący się taki sposób oddychania również w spoczynku i podczas snu. Jeśli Dziecko regularnie oddycha przez usta, warto ustalić przyczynę, szczególnie sprawdzić drożność nosa.
Najlepiej zacząć od zwykłej obserwacji Dziecka w spoczynku i podczas snu. Zwróć uwagę na otwartą buzię, oddychanie przez usta, chrapanie, częste wzdychanie, bardzo szybki oddech czy duże napięcie ciała podczas oddychania. Dokładniejsza ocena wzorca oddechowego należy do odpowiednio przygotowanego specjalisty.
Może, ale nie należy traktować go jako jedynej przyczyny. Szczególnie istotne są zaburzenia oddychania podczas snu, które w badaniach wiążą się z trudnościami dotyczącymi uwagi, zachowania, funkcji poznawczych i funkcjonowania szkolnego.
Najpierw trzeba sprawdzić, czy Dziecko może swobodnie oddychać przez nos. Jeżeli jest on przewlekle niedrożny, samo przypominanie o zamykaniu buzi nie rozwiąże problemu.
Oddech i pobudzenie organizmu wzajemnie na siebie oddziałują. Stres, strach czy złość mogą zmieniać sposób oddychania, a spokojniejsze oddychanie może być jednym z narzędzi pomagających obniżyć napięcie. Nie zastępuje jednak wsparcia emocjonalnego ani pracy nad przyczyną trudności.
Nie. Ćwiczenia powinny być dopasowane do potrzeb Dziecka i mieć określony cel. Jeżeli występują rzeczywiste problemy z oddychaniem, najpierw warto ustalić ich przyczynę.
Warto skonsultować się ze specjalistą, gdy Dziecko stale oddycha przez usta, regularnie chrapie, ma przewlekle zatkany nos, źle śpi, szybko się męczy albo często zgłasza trudności z oddychaniem.
Bibliografia
- Di Cicco M., Kantar A., Masini B., Nuzzi G., Ragazzo V., Peroni D. Structural and functional development in airways throughout childhood: Children are not small adults. Pediatric Pulmonology. 2021;56(1):240–251. DOI: 10.1002/ppul.25169.
- Beebe D.W. Neurobehavioral morbidity associated with disordered breathing during sleep in children: a comprehensive review. Sleep. 2006;29(9):1115–1134.
- Galland B., Spruyt K., Dawes P., McDowall P.S., Elder D., Schaughency E. Sleep Disordered Breathing and Academic Performance: A Meta-analysis. Pediatrics. 2015;136(4):e934–e946.
- Menzies B. i wsp. Neurocognitive outcomes of children with sleep disordered breathing: A systematic review with meta-analysis. Sleep Medicine Reviews. 2022;63:101629.
- Zhao Z. i wsp. Effects of mouth breathing on facial skeletal development in children: a systematic review and meta-analysis. BMC Oral Health. 2021;21:108.
- Osipiuk-Sienkiewicz S. Poznaj Tajemnice Dziecięcego Nosa. Sofizjo, 2024. Poznaj Tajemnice Dziecięcego Nosa
- Osipiuk-Sienkiewicz S. Trening oddechowy w terapii dzieci. Sofizjo, 2020. Trening oddechowy w terapii dzieci
- Osipiuk-Sienkiewicz S. Oddech SOS. Wielowymiarowa reedukacja wzorców oddechowych – poziom podstawowy. Materiały szkoleniowe.
Weronika Zarzycka – autorka
mgr psychologii, psycholożka, psychoonkolożka i interwentka kryzysowej, absolwentka psychologii o specjalności klinicznej oraz przygotowania pedagogicznego na Uniwersytecie Opolskim. Jej praca magisterska pt. „Samoocena rodzica/opiekuna, postawy rodzicielskie i nadużywanie nowoczesnych technologii u rodziców a ryzyko nadużywania e-mediów wśród dzieci” dotyczyła czynników związanych z ryzykiem problemowego korzystania z mediów cyfrowych przez Dzieci. Doświadczenie zdobywała m.in. w obszarze zdrowia psychicznego, psychoonkologii, wsparcia dzieci i młodzieży oraz rozwoju programów społecznych. Ukończyła m.in. program szkoleniowy „Profilaktyka i terapia uzależnień behawioralnych” oraz szkolenia dotyczące wpływu nowych technologii i środowiska cyfrowego na funkcjonowanie Dzieci i Młodzieży, w tym dezinformacji, e-uzależnień i nowych zachowań ryzykownych. Szczególnie bliskie są jej tematy związane ze wspieraniem Dzieci, Młodzieży i Rodziców w świecie nowych mediów.
To również Cię zainteresuje:
