Dlaczego Dziecko się uczy, ale nie pamięta? 5 błędów w nauce, które popełnia wielu Uczniów i Uczennic 

---

Część Nauczycieli, Rodziców, Wolontariuszy i Wolontariuszek Akademii na pewno zetknęło się z taką sytuacją: Dziecko się uczy, wkłada w to wysiłek, a mimo to wiedza wciąż gdzieś umyka. Dorośli poświęcają czas, by je wspierać, ale efekty nie przychodzą. Ważne – najczęściej nie jest to wina Dziecka. Ono nie zapomina tego celowo. Być może w procesie nauki pojawiły się błędy, które realnie mogły obniżyć zdolności zapamiętywania Dziecka. Jakie to błędy? Jak ich unikać? Jakie są techniki uczenia się i najskuteczniejsze sposoby na zapamiętywanie treści? Jak zainspirować Dziecko do efektywnej nauki? Tego dowiecie się z poniższego artykułu Joanny Mazur, psycholożki pracującej z Dziećmi i Młodzieżą oraz ich Rodzicami i Opiekunami.

Dlaczego Dziecko się uczy, ale nie pamięta?

Najczęściej powodem nie jest brak zdolności, ale nieskuteczne metody nauki. Dziecko zapomina, gdy uczy się bez powtórek, czyta biernie, jest przeciążone informacjami lub nie angażuje się emocjonalnie. 
Aby poprawić zapamiętywanie, warto wprowadzić krótkie, regularne powtórki, pomocne techniki (np. opowiadanie, mapy myśli, fiszki) oraz zadbać o koncentrację i spokojne warunki do nauki.

Krzywa zapominania – naturalny proces mózgu

Jednym z wyjaśnień trudności z zapamiętywaniem jest odkrycie w psychologii uczenia się – dokonane przez Hermanna Ebbinghausa tzw. Krzywa zapominania Ebbinghausa. Pokazuje ona, jak szybko tracimy świeżo zdobytą wiedzę, jeśli do niej nie wracamy. 

Hermann Ebbinghaus, twórca teorii, chciał dowiedzieć się, dlaczego zapominamy różne zagadnienia. Tym samym opracował wykres pokazujący zależność między liczbą przechowywanych w pamięci informacji a czasem.  

Zgodnie z tym modelem mózg bardzo szybko traci nowe informacje. Już po około 20 minutach zapominamy część materiału, po 24 godzinach może pozostać tylko około 30–40% informacji, a po kilku dniach pamiętamy jedynie niewielki fragment tego, czego się uczyliśmy. 

Oznacza to, że zapominanie jest zupełnie naturalne. Jeśli nie powtarzamy regularnie nauczonego materiału – w naturalny sposób o nim zapomnimy.  

Pamiętaj! Sposoby na zapamiętywanie

Tym samym, aby uniknąć zapomnienia, warto zaproponować Dziecku zaplanowanie czasu na powtórki. Dużo korzystniejsze będzie uczenie się z przerwami, planując powtórki, nawet krótkie, ale co kilka dni – niż nauka na ostatnią chwilę, tylko raz przed sprawdzianem lub nauka tydzień przed sprawdzianem i jedna powtórka na dzień przed. Takie sytuacje mogą budzić dodatkową frustrację, która będzie kolejnym utrudnieniem procesu uczenia się.  

Brak powtórek a skuteczna nauka w domu

Jednym z wyzwań uczenia się jest prokrastynacja (odkładanie nauki na ostatnią chwilę i zwlekanie z jej rozpoczęciem). Strategia ta sprawia, że wszystkie informacje, których uda się Dziecku nauczyć trafią przede wszystkim do pamięci krótkotrwałej. Jak sama nazwa wskazuje, jej pojemność jest bardzo ograniczona, więc nic dziwnego, że następnego dnia – niewiele będzie pamiętać (chociaż podczas nauki będzie się wydawać, że wie już całkiem sporo).  

Nasz mózg potrzebuje regularnych powtórek, aby poznany materiał został na dłużej – w pamięci długotrwałej. I znów – najlepiej działa tutaj powtórka rozłożona w czasie.  

Skuteczna nauka w domu – co warto wprowadzić?

System, w którym jednego dnia Dziecko zaczyna naukę, następnego poświęca nawet kilkanaście minut na powtórkę, po kolejnych dwóch dniach znów odpamięta (przypomni sobie) materiał, sprawi, że trafi on do pamięci długotrwałej oraz znacząco obniży poziom stresu, który niczego nie ułatwia w procesie uczenia się. Dodatkową pomocą może być zaplanowanie nauki wraz z powtórkami w kalendarzu, a także bardziej interaktywna forma powtórek. Być może dobrym rozwiązaniem będzie tutaj – zamiast kolejnego odczytania tekstu, którego się uczy – forma zrobienia w ramach kolejnej powtórki: mapy myśli, opowiedzenia o nauczonym materiale, zrobienie fiszek, rozmowa z kimś na dany temat czy odpytywanie lub rodzinny quiz. 

Brak zaangażowania emocjonalnego a aktywne uczenie się

Emocje mają ogromne znaczenie w procesie uczenia się. Po pierwsze – trudne emocje, bardzo utrudniają nam przyswajanie wiedzy. Stres, czy zdążę się nauczyć na ostatnią chwilę, frustracja, że nie wychodzi, stopniowo kończąca się cierpliwość Rodziców i Opiekunów, którzy chcą pomóc, ale nie wiedzą jak. To czynniki, które niepotrzebnie wprowadzają dodatkowe napięcie emocjonalne – więc mózg dostaje dodatkową blokadę do tego, by przyswajać wiedzę. Co zrobić w takim momencie?  

Na pewno – warto zacząć od przerwy. W tak dużym stresie, niezależnie jak długo będziemy siedzieć nad książkami – ciężko będzie cokolwiek długotrwale z tego zapamiętać.  

Emocje jednak mogą też bardzo pomóc! Nasz mózg znacznie lepiej zapamiętuje informacje, które są nacechowane emocjonalnie, interesujące czy zaskakujące. Gdy materiał odbierany jest jako nudny i oderwany od rzeczywistości – trudniej go utrwalić. Czyż nie każdy z nas zastanawiał się kiedyś, dlaczego tak dobrze pamiętamy szczegóły sytuacji, w której zrobiliśmy coś głupiego, coś nam nie wyszło, albo z drugiej strony – wydarzyło się coś niesamowitego dla nas? A za to znacznie trudniej zapamiętać kilka prostych słówek na kartkówkę? To absolutnie normalne – jeśli mózg dostał sygnał, że sytuacja miała znaczenie emocjonalne – poświęcono jej dużo uwagi, więc zapamięta więcej. Jak zatem wykorzystać tę wiedzę w praktyce?  

Jak zaangażować Dziecko? Aktywne uczenie się

Skuteczne uczenie się często wykorzystuje ciekawostki, historie, opowieści, elementy zabawy, rywalizacji, ale też przykłady z życia codziennego. Tym samym – wiedza, którą pozyskujemy, dodatkowo wzmocniona kontekstem emocjonalnym, sprawia, że mózg uznaje informację za ważną i zapisuje ją na dłużej. Dziecko ucząc się historii – może spróbować zastanowić się, jak czułoby się w danej sytuacji. Ucząc się polskiego – niech stara się szukać analogii życia bohaterów książki – do swojego. Ucząc się przedmiotów ścisłych – niech poszuka ciekawostek albo zaprosi Rodzinę do rywalizacji – kto zapamięta więcej wzorów, kto rozwiąże więcej przykładów. 

Bierne czytanie materiału a mnemotechnika dla Dzieci

Często wydaje nam się, że wystarczy kilkukrotne przeczytanie podręcznika, by Dziecko nauczyło się całego materiału. Niestety – mózg bardzo szybko przyzwyczaja się do tekstu i przestaje go aktywnie przetwarzać. Tym samym czytamy w sposób bierny – sprawnie czytamy materiał przesuwając oczy po tekście, ale mózg nie analizuje tych informacji – więc mimo upływu czasu, w głowie zostaje bardzo mało wiedzy.  

Mnemotechnika dla Dzieci

Rozwiązaniem na to jest użycie mnemotechnik, czyli metod ułatwiających zapamiętywanie poprzez wykorzystanie wyobraźni, skojarzeń czy kontekstów. Metody te zamieniają suche fakty w obrazy lub historie, trwale zwiększając efektywność uczenia się. Dzięki większej aktywności poznawczej, skoncentrowaniu się na danym tekście, niejako zmuszamy mózg do analizowania, a tym samym przechowywania informacji.  

Nie każda mnemotechnika będzie pasować Dziecku. Warto jednak próbować różnych rozwiązań, by znaleźć te idealne

• Mapy myśli – jeden z najprostszych sposobów opracowywania wiedzy. Konstruowanie map myśli – czyli luźnych notatek, skojarzeń, sporządzonych w formie graficznej, nie tylko jest idealnym podsumowaniem wiedzy do późniejszych powtórek, ale też świetnym sposobem na skoncentrowanie się podczas czytania tekstu. Jej zaletą jest również fakt, że nie wymaga wiele dodatkowej pracy.  
• Rymy i rymowanki – chyba każdy dorosły pamięta do dziś kilka rymowanek, których uczyliśmy się w szkole podstawowej, by zapamiętać jakiś wzór, albo fragment wiersza. Układanie rymów, rymowanek, wierszyków, piosenek – to prosta kreatywna zabawa, która sprawia, że zapamiętamy daną treść na długo. To rozwiązanie jest idealne do ważnych wzorów czy informacji. 
• Akronimy – tworzenie słów z pierwszych liter wyrazów do zapamiętania – idealnie sprawdzi się np. przy zapamiętaniu kolejności planet w Układzie Słonecznym czy pierwiastków należących do jakiejś konkretnej grupy. Szczególnie tam, gdzie kolejność albo przynależność do danej grupy ma znaczenie.  
• Pałac Pamięci (metoda loci) – starożytna mnemotechnika polegająca na umieszczaniu zapamiętywanych pojęć w wyobrażonym miejscu. Wybieramy lokację, najlepiej dobrze znaną, następnie umieszczamy tam pojęcia, które chcemy zapamiętać – najlepiej z jak największą liczbą szczegółów. By odpamiętać dane słowo – mamy dzięki tej technice sporo skojarzeń, które łatwiej odkryć. 
• Notatki wizualne – kolejna prosta metoda przy czytaniu tekstu, szczególnie dla wzrokowców. Zaznaczanie, podkreślanie, rysowanie strzałek, szkiców, dzięki którym „budzimy” mózg – a ten wówczas bardziej analizuje tekst niż przy samym czytaniu.  
• Technika Feynmana – sposób zakładający uproszczenie danego zagadnienia – tzn. prostym językiem Dziecko opowiada o czytanym zagadnieniu. 

Przeciążenie informacjami a koncentracja u Ucznia i Uczennicy

Mózg Dziecka ma ograniczoną pojemność przetwarzania informacji. Jeśli próbuje ono nauczyć się bardzo dużej ilości materiału w krótkim czasie, pojawia się tzw. przeciążenie poznawcze. Objawia się to: spadkiem koncentracji, szybkim zmęczeniem, trudnością w zapamiętywaniu. W tym przypadku, podobnie jak przy napięciu emocjonalnym – dużo skuteczniejsza będzie przerwa niż staranie się zapamiętać czegoś na siłę.  

Koncentracja u Ucznia i Uczennicy – jak ją budować?

Dobrym rozwiązaniem może być wprowadzenie aplikacji, klepsydry, kalendarza, która ustala czas jaki Dziecko poświęci na naukę, a jaki na przerwę. Dzięki temu rozwiązaniu będzie miało wyznaczony harmonogram i rytm nauki, czas na przerwy, podczas których mózg może skuteczniej uporządkować wiedzę. Dodatkowo to rozwiązanie daje Dzieciom możliwości zobrazowania jak długo jeszcze ma się uczyć. To może pomóc mu usiąść, skoncentrować się, bez frustracji, zmęczenia i pytań „jak długo, kiedy kończymy”. 

Podsumowanie

Wprowadzając jakiekolwiek metody warto pamiętać, że nie każda będzie odpowiednia dla każdego Dziecka. Nikt z nas nie rodzi się ze sposobami skutecznego uczenia się – musimy je przetestować, a następnie wdrożyć. Wprowadzenie kilku prostych zmian, zauważenie, że Dziecko nie robi nam  na złość może znacząco poprawić zapamiętywanie, a także sprawić, że nauka stanie się bardziej skuteczna i mniej stresująca – dla całej Rodziny. 

To również Cię zainteresuje:

• „To nie jest zwykła sprzeczka” – jak rozpoznać i zatrzymać przemoc w szkole
• Serce do sportu – sport dla Dzieci jako droga do mistrzostwa, które nie kończy się na mecie 
• Bezpieczna relacja z dorosłym – klucz do dobrostanu Dziecka