„To nie jest zwykła sprzeczka” – jak rozpoznać i zatrzymać przemoc w szkole

---

Z badania Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę wynika, że aż 66% Dzieci w Polsce doświadczyło przemocy ze strony rówieśników w 2023. Ten artykuł pomoże zrozumieć, czym jest przemoc rówieśnicza, jak odróżnić ją od zwykłego konfliktu oraz – co najważniejsze – jak rozpoznać sygnały ostrzegawcze i skutecznie zareagować. Znajdziesz tu praktyczne wskazówki, które pomogą wspierać Dziecko doświadczające przemocy, a także budować środowisko szkolne oparte na bezpieczeństwie i szacunku. 

Razem możemy zrobić bardzo wiele, aby szkoła była dla Dzieci miejscem bezpiecznym i wspierającym. Zacznijmy od zrozumienia, czym właściwie jest przemoc w szkole i jak jej przeciwdziałać.

Czym jest przemoc w szkole?

Dzieci sprzeczają się, kłócą i różnią – to naturalny element dorastania. Jednak przemoc to coś więcej. To sytuacja, w której jedna osoba celowo krzywdzi drugą i jednocześnie ma nad nią przewagę: siły, pozycji w grupie, popularności czy wpływu. 
Konflikt można rozwiązać wspólnie. Przemoc zawsze wymaga interwencji dorosłego.

Przemoc szkolna ma wiele twarzy — jak ją rozpoznać?

Przemoc fizyczna

Najłatwiej ją rozpoznać. Może to być popychanie, bicie, kopanie, niszczenie rzeczy. Na przestrzeni lat 2013 – 2023 odsetek Dzieci, które jej doświadczyły ze strony rówieśników, wzrósł z 41% do 48%. 

Przemoc psychiczna i relacyjna

Wyśmiewanie, obrażanie, straszenie, plotki, ośmieszanie, izolowanie od grupy. 
Ta forma przemocy rówieśniczej rośnie najszybciej – z 28% do 43% w ciągu dekady do 2023 roku. Czasem trudniej ją dostrzec i udowodnić.  

Znęcanie się (bullying)

To powtarzalne dręczenie jednej osoby przez drugą lub przez grupę. Na świecie liczba Dzieci deklarujących, że doświadczyły bullyingu, wzrosła w latach 2018-2022 w przypadku chłopców z 12% do 15%, w przypadku dziewczyn z 13% do 16%. 

Więcej nt. bullyingu przeczytasz tutaj: Bullying po polsku: czym jest, jak działa i jak go rozpoznać? oraz tu: Co zrobić, gdy Dziecko doświadcza bullyingu? – radzi psycholożka Joanna Rutkowska.

Cyberprzemoc

To stosunkowo nowa forma przemocy w porównaniu do pozostałych. Przykładami będą hejt, kompromitujące zdjęcia, prześmiewcze memy, wykluczające grupy online. 
Badania WHO i HBSC wskazują, że 15% nastolatków doświadcza cyberprzemocy, a 12% ją stosuje – i liczby te stale rosną. 

Gdzie najczęściej dochodzi do przemocy? (przemoc szkolna)

Dzieci i młodzież spędzają w szkole wiele godzin dziennie. W związku z tym często to szkoła jest miejscem, w którym młodzi doświadczają przemocy. Nie tylko na lekcjach – a właściwie najczęściej poza nimi. Przemoc pojawia się w „szarych strefach szkoły”: na korytarzach, w szatniach, toaletach, stołówkach, na boiskach, w drodze do szkoły i… w telefonach. 

Badania HBSC pokazują, że cyberprzemoc przenosi relacje rówieśnicze poza budynek szkoły – Dziecko może doświadczać jej o każdej porze dnia i nocy. 

To oznacza, że w rzeczywistości młody człowiek, który doświadcza przemocy rówieśniczej, bezustannie pozostaje w kontakcie ze swoimi oprawcami… nawet w zaciszu własnego pokoju.  

Ofiara, sprawca, świadkowie — każdy potrzebuje dorosłego obok

Dziecko doświadczające przemocy

Dziecko doświadczające przemocy może unikać szkoły, trudniej zasypiać, odczuwać bóle brzucha, wycofywać się lub tracić radość z codziennych rzeczy.  Przemoc w szkole (fizyczna, psychiczna, cyberprzemoc) może drastycznie wpływać na zdrowie psychiczne i fizyczne Dzieci, prowadząc często do depresji, stanów lękowych, niskiej samooceny, a nawet myśli samobójczych.   

Przemoc rówieśnicza jest uznawana za jedno z najpoważniejszych zagrożeń dla zdrowia psychicznego Dzieci i młodzieży. Nawet bycie świadkiem przemocy może negatywnie wpływać na psychikę. 

Świadkowie przemocy

To najliczniejsza grupa! – i ta, która ma największą moc zmiany! 

Dlatego trzeba edukować, rozmawiać, modelować reakcje na przemoc.

Dziecko, które krzywdzi

Za przemocą często stoją trudne emocje, potrzeba statusu, brak umiejętności społecznych. 
Obok konsekwencji swoich czynów, takie Dziecko również potrzebuje wsparcia dorosłych, aby nauczyć się regulować emocje i brać odpowiedzialność za swoje działania. 

Co robić, gdy dowiadujemy się o przemocy?

Najważniejsze, by Dziecko doświadczające przemocy nie zostało z tym samo. 

Zadbaj o bezpieczeństwo

Zatrzymaj sytuację, uspokój emocje. Nie konfrontuj Dzieci „na gorąco”. 

Zbierz fakty

Co się wydarzyło? Gdzie? Kiedy? Kto to widział? 
W cyberprzemocy – wykonaj zrzuty ekranu i zachowaj dowody.  

Zgłoś sprawę szkole

Konsekwentne procedury to fundament skutecznego przeciwdziałania przemocy. 

W razie zagrożenia – zawiadom służby

Dotyczy to przemocy fizycznej, gróźb czy sytuacji o charakterze przestępczym – te przypadki wymagają reakcji natychmiastowej. Mówią o tym wyraźnie standardy ochrony Dzieci. 

Zapewnij pomoc psychologiczną

Dziecko potrzebuje wsparcia, by odbudować poczucie bezpieczeństwa. 
Wiemy z badań, że kondycja psychiczna młodych ludzi pogarsza się – profesjonalna pomoc ma tu ogromne znaczenie. 

Jak rozmawiać z Dzieckiem, które doświadcza przemocy?

• Słowa dorosłego mogą stać się dla Dziecka najważniejszą formą ulgi. 
• Zacznij od „Wierzę Ci”. 
• Nazwij przemoc po imieniu: Wskaż, że zachowania, których doświadcza, są złe i niedopuszczalne. 
• Pochwal za odwagę: Doceń fakt, że Dziecko zdecydowało się opowiedzieć o trudnej sytuacji. 
• Unikaj bagatelizowania: Nie używaj zwrotów typu „samo przejdzie”, „nie martw się”. 
• Pytaj: „Co się stało? Co było najtrudniejsze? Czego potrzebujesz teraz?” 
• Wspólnie ustalcie kroki: Wyjaśnij, co zamierzasz zrobić (np. rozmowa ze szkołą) i włącz Dziecko w proces decyzyjny, aby odzyskało poczucie sprawstwa. 
• Ustalcie wspólny plan bezpieczeństwa: z kim Dziecko przebywa na przerwach, gdzie może się wycofać, kogo prosić o pomoc, itp. 
• Pokaż prosty sposób radzenia sobie z emocjami: spokojny oddech, przerwa, nazwanie uczuć.  

Jak rozmawiać z Dzieckiem, które krzywdzi?

• To rozmowa, która wymaga ram, ale też uważności i spokoju. 
• Oddzielaj zachowanie od tożsamości: „To, co zrobiłeś, było krzywdzące”, zamiast „Jesteś agresorem”. 
• Ustalcie konsekwencje naprawcze – takie, które uczą odpowiedzialności, a nie wstydu.  
• Zapytaj: „Co chciałeś osiągnąć? Co czułeś w tamtej chwili?” 
• Pracujcie nad nowymi umiejętnościami: empatią, radzeniem sobie ze złością, proszeniem o pomoc.  

Przemoc w szkole – co robić? Jak pracować z całą klasą?

Kiedy jedna osoba doświadcza przemocy, wpływa to na całą grupę. Dlatego jako nauczyciel: 

• Wydaj jasny sygnał: „W naszej klasie dbamy o bezpieczeństwo. Wykluczanie i przemoc nie mogą mieć tu miejsca”. 
• Ucz świadków reagować: Zauważ – Zaprotestuj – Zgłoś. 
• Ćwiczcie empatię, komunikację i proszenie o pomoc. 
• Stwórzcie wspólnie kontrakt klasowy, w którym umieścicie zapisy wspierające wzajemny szacunek i akceptację. Regularnie do niego wracajcie. 

Przemoc w szkole – co działa długofalowo?

• Edukacja emocjonalna od najmłodszych lat – to fundament zdrowych relacji i zapobiegania przemocy. 
• Jasne procedury i szkolenia dla dorosłych – brak reakcji pogłębia problem. 
• Bliska współpraca z Rodzicami — wspólne zasady cyfrowe i uważność na sygnały ostrzegawcze są dziś koniecznością. 
• Cyberhigiena –edukacja o bezpieczeństwie w sieci odpowiada na rosnące zagrożenia. 
• Dbamy o dobrostan – wysoki poziom stresu w szkole i spadek poczucia szczęścia to realne wyzwania współczesnych uczniów.  

Zapamiętaj:

• Przemoc nie jest częścią dorastania – jest naruszeniem bezpieczeństwa Dziecka. 
• Cyberprzemoc rośnie i wymaga szczególnej uwagi dorosłych. 
• Świadkowie mają ogromną moc – warto ich wzmacniać. 
• Profilaktyka zaczyna się od edukacji emocjonalnej i dobrostanu.

To również Cię zainteresuje:

• Serce do sportu – sport dla Dzieci jako droga do mistrzostwa, które nie kończy się na mecie 
• Bezpieczna relacja z dorosłym – klucz do dobrostanu Dziecka
• Jak wsparcie Dziecka w budowaniu pewności siebie zmienia życie